INFORMASJONSARK

Akutt sjukdom i bil

Praktisk rettleiing for sjåførar ved akutt sjukdom hos passasjer

Gjeld for	Ansvar	Versjon	Dato
Alle sjåførar tilknytt Voss Taxi	Dagleg leiar / administrasjon	1.0	05.07.2026

Hovudregel

Ved mistanke om alvorleg akutt sjukdom, eller dersom du er i tvil: stopp bilen trygt, ring 113 og følg instruksane frå AMK. Sjåføren skal ikkje stille diagnose eller drive medisinsk behandling.

1. Føremål

Dette arket skal gje sjåføren ei kort og praktisk rettleiing dersom ein passasjer vert akutt sjuk under transport. Sjåføren si viktigaste oppgåve er å sikre situasjonen, varsle rett instans og følgje instruks frå 113.

2. Kort hugseregel

STOPP	Stopp bilen så trygt som mogleg. Bruk nødblink og parkeringsbrems.
SIKRE	Sørg for eiga sikkerheit, passasjeren sin sikkerheit og trafikktryggleik.
SJEKK	Er personen vaken? Pustar personen normalt? Kva symptom ser du?
RING 113	Ring ved alvorlege symptom, bevisstløyse, pustevanskar, brystsmerter, hjerneslagteikn, anfall eller tvil.
FØLG INSTRUKS	Set telefonen på høgtalar og gjer det AMK ber deg om.

3. Ring 113 straks ved desse teikna

brystsmerter, trykk i brystet eller mistanke om hjarteinfarkt
alvorleg tung pust, blå lepper eller pustestans
plutseleg problem med å prate, smile eller løfte armane
plutseleg lamming, skeivt ansikt, forvirring eller mistanke om hjerneslag
bevisstløyse eller sterkt redusert medvit

anfall/krampar som varer over 4-5 minutt, kjem fleire gonger eller verkar alvorleg
kraftig allergisk reaksjon, hevelse i munn/hals eller pustevanskar
mistanke om alvorleg låg blodsukker/føling, særleg ved sløvheit eller bevisstløyse
brå og kraftig forverring i allmenntilstanden
tvil om situasjonen kan vere farleg

4. Første tiltak - slik går du fram

Stopp bilen trygt. Bruk nødblink. Unngå å stoppe på ein stad som skaper ny fare.
Få oversikt. Snakk roleg til passasjeren. Sjekk om personen reagerer og pustar normalt.
Ring 113 ved alvorlege symptom eller tvil. Forklar at du er taxisjåfør og har ein sjuk passasjer i bilen.
Set telefonen på høgtalar. Då kan AMK rettleie deg medan du hjelper passasjeren.
Følg instruksane. Gjer berre dei tiltaka du får beskjed om, eller som er trygg førstehjelp.
Varsle sentralen når det er forsvarleg. Liv og helse kjem først. Intern varsling kjem etter 113 og sikring av situasjonen.

5. Opplysningar til 113

Kvar står bilen?	Adresse, vegnamn, tunnel, rasteplass, institusjon, hotell eller anna landemerke.
Kva har skjedd?	Kort beskriving av symptoma og når dei starta, dersom du veit det.
Korleis er passasjeren?	Vaken/bevisstlaus, normal/unormal pust, smerter, anfall, forvirring eller lamming.
Kven gjeld det?	Omtrentleg alder, kjønn og eventuell kjend sjukdom dersom dette er kjent.
Kor finn dei dykk?	Bilnummer, drosjenummer, farge/type bil og enklaste tilkomst for ambulanse.

Viktig presisering

Ikkje køyr vidare til sjukehus eller legevakt i staden for å ringje 113 ved alvorlege symptom, med mindre AMK uttrykkeleg instruerer deg om det.

6. Dette skal sjåføren ikkje gjere

ikkje stille medisinsk diagnose
ikkje gje medisinar på eige initiativ
ikkje gje mat eller drikke til ein bevisstlaus, svært sløv eller uklar person
ikkje halde fast ein person som har krampar, med mindre det er nødvendig for å hindre skade
ikkje putte noko i munnen på ein person som har anfall
ikkje forlate passasjeren åleine
ikkje dele helseopplysningar med uvedkomande etter hendinga

7. Vanlege akutte situasjonar

Situasjon	Typiske teikn	Tiltak for sjåfør
Hjerneslag	Plutseleg problem med å prate, smile eller løfte armane. Skeivt ansikt, lamming, språkproblem, forvirring eller synsproblem.	Stopp trygt. Ring 113 straks. Noter tidspunkt for symptomstart dersom mogleg.
Brystsmerter / hjarteinfarkt	Trykk eller smerter i brystet, tung pust, kaldsveitte, bleik/klam hud, kvalme, smerter mot arm, rygg, hals eller kjeve.	Ring 113. La personen sitje eller liggje slik det er lettast å puste. Følg instruks frå AMK.
Bevisstløyse	Reagerer ikkje på tilsnakk eller forsiktig berøring. Kan ha normal, unormal eller manglande pust.	Ring 113. Sjekk pust. Ved normal pust: hald frie luftvegar og følg instruks. Ved unormal/manglande pust: start HLR etter rettleiing frå 113.
Anfall / krampar	Rykkingar, krampar, fråver, forvirring etterpå eller redusert medvit.	Ta tida. Hindre skade. Ikkje hald personen fast og ikkje putt noko i munnen. Ring 113 ved tvil, førstegongsanfall, skade, pustevanskar, nye anfall eller anfall over 4-5 minutt.
Lågt blodsukker / føling	Sveitte, skjelving, uro, sinne, forvirring, bleik hud, sløvheit eller bevisstløyse.	Er personen vaken og kan svelgje: tilby sukkerhaldig drikke/mat. Ved sløvheit, forvirring eller bevisstløyse: ring 113. Ikkje gje noko i munnen til bevisstlaus person.
Allergisk reaksjon / anafylaksi	Hevelse i lepper, tunge, hals eller ansikt, pustevanskar, utslett, svimmelheit, kvalme eller rask forverring.	Ring 113 straks ved alvorlege symptom. Hjelp personen med eigen adrenalinpenn dersom personen ber om det eller AMK instruerer deg.

Ved hjartestans

Dersom passasjeren er bevisstlaus og ikkje pustar normalt: ring 113, set telefonen på høgtalar og start HLR etter rettleiing frå AMK. Få eventuelt andre til å hente hjartestartar dersom det finst i nærleiken.

8. Intern varsling

Når 113 er kontakta og situasjonen er under kontroll, skal sjåføren varsle sentralen eller dagleg leiar så snart det er praktisk mogleg. Liv og helse kjem alltid først.

kva bil og tur det gjeld
kvar bilen står
om ambulanse, politi eller andre er varsla
om turen må avbrytast eller ny bil må sendast
om det er behov for vidare intern oppfølging

9. Rapportering etter hendinga

Etter ei alvorleg hending skal sjåføren skrive ei kort hending-/avviksrapport. Rapporten skal vere sakleg og nøktern, og ikkje innehalde meir helseopplysningar enn nødvendig.

Dato og klokkeslett
Bilnummer / sjåfør
Stad for hendinga
Kort beskriving
Tidspunkt for kontakt med 113
Tiltak som vart gjort
Vidare oppfølging

10. Personvern og teieplikt

Helseopplysningar skal berre delast med AMK, helsepersonell, sentralen eller dagleg leiar når det er nødvendig for å handtere hendinga.
Ikkje omtale hendinga med andre sjåførar, passasjerar eller utanforståande.
Skriftleg rapport skal lagrast etter interne rutinar for avvik og personvern.

11. Fagleg grunnlag

Arket er laga som praktisk intern rettleiing for sjåførar og byggjer på offentlege råd frå Helsenorge/113 om akutt helsehjelp, hjerneslag, hjarteinfarkt, bevisstløyse/HLR, epileptiske anfall, låg blodsukker/føling og allergisk sjokk. Ved faktisk hending skal sjåføren alltid følgje instruks frå 113/AMK.

Informasjonsark_Akutt_sjukdom_i_bil_Voss_Taxi