1. Føremål

Dette arket skal gje sjåføren ei praktisk og trygg framgangsmåte ved brann eller røykutvikling i taxi, både for fossilbil og elbil. Sjåføren skal ikkje ta unødig risiko for å redde bilen. Oppgåva er å sikre menneske, varsle naudetatane, hindre vidare fare og gje korrekt informasjon til 110/113.

2. Akutt handlingsrekkefølgje

3. Varsling – kven ringer du?

• 110 – brann/redning: Ved brann, røykutvikling, branntilløp, fare for spreiing, brann i tunnel eller behov for redning.
• 113 – helse: Ved brannskade, røykskade, pustevanskar, bevisstløyse, sjokk, akutt sjukdom eller annan personskade.
• 112 – politi: Ved trafikkulukke, farleg trafikkbilete, behov for trafikkdirigering, mistanke om straffbar handling eller annan politimessig situasjon.

Naudetatane samordnar seg internt. Dersom du ringer eitt naudnummer, kan dei varsle dei andre. I ein reell brann i bil er 110 normalt rett første nummer, medan 113 skal varslast ved skade eller mistanke om røykskade.

4. Opplysningar til 110

• Nøyaktig stad: adresse, vegnamn, tunnel, rasteplass, haldeplass, hotell, kommune eller GPS-posisjon dersom du har det.
• At det gjeld taxi/persontransport, og om det er passasjerar involverte.
• Om bilen er fossilbil, elbil eller hybrid. Opplys registreringsnummer og bilmodell dersom du veit det.
• Kva du ser: røyk, flammar, brannlukt, smell, lekkasje, varsellampar eller overoppheting.
• Om alle er ute av bilen, og om nokon er skadd, har pusta inn røyk eller treng ambulanse.
• Om bilen står i tunnel, på bru, i garasje, ved ladestasjon, ved bygning eller nær andre bilar.
• Om det er drivstofflekkasje, ladeutstyr tilkopla, skadd høgvoltbatteri eller farleg gods/oksygenflasker i bilen.

5. Brann i fossilbil

Brann i bensin- eller dieselbil kan utvikle seg raskt, særleg ved drivstofflekkasje, motorromsbrann eller brann etter kollisjon. Røyk frå bilbrann er giftig. Prioriter evakuering og avstand.

• Slå av motoren dersom det er trygt. Dette kan redusere drivstofftilførsel og elektrisk belastning.
• Ikkje opne panseret heilt dersom det røykjer frå motorrommet. Meir luft kan gje raskare brannutvikling.
• Dersom brannen er heilt i startfasen og du har apparat: opne panser/luke berre på gløtt og rett sløkkemiddelet inn mot brannområdet.
• Hald deg unna drivstofflekkasje, dekk som kan sprekke, kollisjonsputer/gassgeneratorar og tett røyk.
• Avbryt sløkkeforsøk straks dersom brannen aukar, du får røyk mot deg, apparatet vert tomt, eller du mister trygg rømningsveg.

6. Brann i elbil eller hybrid

Elbilbrann skal handterast med særleg avstand og varsemd. DSB peikar på at elbilar ikkje nødvendigvis representerer større brannfare enn fossile bilar, men at brannen kan arte seg annleis, særleg ved batteribrann. Sløkking og nedkjøling av høgvoltbatteri er ei oppgåve for brannvesenet.

• Ring 110 tidleg og opplys at det er elbil eller hybrid.
• Hald god avstand frå bilen, særleg ved røyk frå batteriområde, smell, fresing, gnistar eller rask varmeutvikling.
• Ikkje ta på oransje kablar, høgvoltkomponentar, skadd batteripakke eller ladeutstyr.
• Dersom bilen står til lading: trekk ikkje ut kabel dersom det er røyk, varme, gnistar eller fare for straum. Evakuer og vent på brannvesenet.
• Kvit/grå røyk eller damp/tåke frå batteriområde kan vere teikn på alvorleg batterihending. Røyken kan vere giftig og irriterande.
• Ikkje rekn bilen som trygg sjølv om flammane minkar. Batteri kan krevje langvarig nedkjøling og oppfølging frå brannvesenet.

7. Sløkking – berre dersom det er trygt

Eit handsløkkjeapparat i bil kan berre nyttast ved små branntilløp i heilt tidleg fase. Det viktigaste er alltid å få folk i sikkerheit.

• Forsøk berre sløkking dersom alle personar er ute, 110 er varsla eller nokon andre varslar, og du har fri rømningsveg.
• Stå med vinden i ryggen dersom mogleg, og unngå å puste inn røyk.
• Sikt mot rota av flammane, ikkje mot røyken.
• Bruk korte støyt og flytt deg bakover dersom brannen ikkje minkar raskt.
• Ved brann i batteri, drivstofflekkasje, stor røykutvikling, tunnel, garasje eller trafikkfare: ikkje forsøk sløkking. Evakuer og vent på brannvesenet.

8. Brann i tunnel

Tunnelbrann krev rask sjølvberging. Røyk kan utvikle seg raskt og vere livsfarleg. Følg tunnelutstyr, skilt, høgtalarmeldingar og instruks frå naudetatane.

• Dersom du trygt kan køyre ut av tunnelen: køyr ut, stans på trygg stad, evakuer og varsle.
• Dersom du ikkje kan køyre ut: stans ved sida, slå på nødblink, la nøkkelen liggje igjen dersom det ikkje forseinkar evakuering, og forlat bilen.
• Bruk tunnelens nødtelefon framfor mobil dersom du er inne i tunnelen. Då ser Vegtrafikksentralen automatisk kva tunnel og kvar i tunnelen du er.
• Bruk nødutgang/rømningsveg dersom denne finst. Gå vekk frå røyken. Hjelp passasjerar ut, men ikkje gå tilbake til bilen.
• Køyr aldri inn i tunnel med raudt lys eller stengd bom.

9. Førstehjelp ved brann- og røykskade

• Flytt personen bort frå røyk og varme dersom det er trygt.
• Ring 113 ved pustevanskar, hoste etter røyk, svimmelheit, bevisstløyse, brannskade i ansikt/hender/føter/kjønnsorgan, store eller djupe brannskadar, eller dersom du er usikker.
• Avkjøl brannskadar med rennande, litt kjøleg vatn i inntil 20 minutt dersom dette er praktisk mogleg utan å forseinke livreddande tiltak.
• Ikkje bruk is. Ikkje smør på feitt, olje, smør eller krem. Ikkje stikk hol på blemmer.
• Ta ikkje av klede som sit fast i huden. Dekk skaden reint etter avkjøling dersom det er mogleg.
• Ved bevisstlaus person eller unormal/manglande pust: følg 113 og start HLR ved beskjed.

10. Førebygging og kontroll i taxi

• Kontroller at brannsløkkjeapparat er på plass, lett tilgjengeleg, uskadet og innan kontrollfrist.
• Sørg for at refleksvest, varseltrekant og naudutstyr ligg tilgjengeleg.
• Meld frå om brannlukt, varmgang, elektrisk feil, skadde kablar, lekkasje, unormale varsel eller tekniske feil.
• For elbil: følg produsenten sine ladeinstruksar. Bruk godkjent ladeutstyr, ikkje skadd kabel og ikkje skjøyleidning/adapter til lading.
• Ved fast lading skal ladesystem vere eigna for formålet og kontrollerast etter gjeldande rutinar. Skadd ladeutstyr skal takast ut av bruk.
• Etter kollisjon, påkøyring under bilen eller synleg skade på batteriområde skal elbil vurderast av kompetent verkstad før vidare drift.

11. Intern varsling og vidare drift

Når menneske er i tryggleik og naudetatane er varsla, skal sentralen/dagleg leiar varslast så snart det er praktisk forsvarleg. Akutt tryggleik og naudvarsling kjem alltid først.

• Opplys bilnummer, stad, om 110/113/112 er varsla, om alle er ute, og om det trengst ny bil til passasjerar.
• Bilen skal ikkje setjast i drift att før skade/feil er avklart og godkjent av ansvarleg person/verkstad.
• Ved elbilbrann eller mistanke om batteriskade: følg brannvesenet, verkstad og forsikringsselskap sine instruksar for vidare handtering og lagring.

12. Etter hendinga

Etter brann, branntilløp, røykutvikling eller alvorleg teknisk hending skal det skrivast hendingrapport/avvik. Rapporten skal vere sakleg, nøktern og tilstrekkeleg for HMS-oppfølging.

13. Kort sjekkliste for sjåføren

14. Kjelder

• DSB: 110-sentralene – brann- og redningsvesenets nødtelefon.
• DSB: Veileder for lading av elbil – elbil, lading og brannfare.
• Statens vegvesen: Brann i tunnel – trygg i tunnel.
• Helsenorge: Ring 113 ved akutt helsehjelp.
• Helsenorge: Førstehjelp ved brannskader.
• Nkom: Nødnummer, nødanrop og lokalisering.

Merk: Dette arket er eit internt opplærings- og støtteark for sjåførar. Det erstattar ikkje praktisk brannvernopplæring, førstehjelpskurs, instruks frå naudetatane eller verksemda sine HMS-rutinar.