1. Føremål

Dette arket skal gje sjåføren ei tydeleg framgangsmåte ved mistanke om hjartestans hjå passasjer i bil. Sjåføren skal ikkje stille diagnose. Oppgåva er å sikre staden, varsle 113, starte livreddande førstehjelp etter instruks og halde fram til helsepersonell tek over.

2. Teikn på mogleg hjartestans

Hjartestans betyr at hjartet ikkje pumpar blod effektivt. Personen treng rask varsling, HLR og eventuelt hjartestartar. Typiske teikn er:

• personen reagerer ikkje på tilsnakk eller forsiktig risting
• personen pustar ikkje normalt, pustar ikkje, eller har sjeldne gisp/agonal pust
• personen vert brått livlaus eller fell saman
• huda kan vere bleik, blåleg eller grå
• personen kan ha hatt brystsmerter, tung pust, kollaps, krampeaktige rørsler eller plutseleg forverring før hendinga

3. Akutt handlingsrekkefølgje

4. HLR – praktisk gjennomføring

HLR skal startast så tidleg som mogleg når ein bevisstlaus person ikkje pustar normalt. AMK på 113 vil rettleie deg gjennom tiltaka.

• Få personen ned på eit fast underlag dersom det er trygt og mogleg. Effektiv HLR er vanskeleg å utføre i bilsete.
• Plasser hendene midt på brystkassa.
• Gi 30 brystkompresjonar. Trykk hardt ned, om lag 5-6 cm hjå vaksne, og slepp heilt opp mellom kompresjonane.
• Hald tempo på om lag 100-120 kompresjonar per minutt.
• Gi 2 innblåsingar dersom du er opplært, får det til og AMK instruerer deg til dette.
• Hald fram med 30:2. Dersom du ikkje kan gi innblåsingar, gi brystkompresjonar utan stopp etter instruks frå 113.
• Byt på å komprimere dersom de er fleire. HLR er fysisk krevjande, og kvaliteten fell når ein vert sliten.

5. Bruk av hjartestartar

Ein hjartestartar er laga for at vanlege folk skal kunne bruke han. Apparatet gir taleinstruksar og analyserer sjølv om det skal gjevast støyt.

• Få andre på staden til å hente hjartestartar medan du held fram med HLR.
• Slå på hjartestartaren med ein gong han er framme.
• Følg taleinstruksane. Fest elektrodane slik apparatet viser.
• Ikkje rør personen når hjartestartaren analyserer eller ber om at alle skal halde avstand.
• Start HLR igjen straks etter støyt eller dersom apparatet seier at støyt ikkje skal gjevast.
• La elektrodane sitje på til helsepersonell tek over.

6. Særlege forhold i taxi

I ein taxi kan plass, trafikk og passasjerplassering gjere tiltak vanskelegare. Sjåføren må likevel handle raskt og praktisk.

• Opne dører for tilgang og luft dersom det er trygt.
• Løys setebeltet dersom det hindrar vurdering, frie luftvegar eller flytting, men støtt personen slik at han/ho ikkje fell.
• Flytt personen ut av bilen berre dersom det er nødvendig, trygt og mogleg. Ved manglande/unormal pust treng personen helst fast underlag for effektiv HLR.
• I tunnel, på vegskulder eller ved annan trafikkfare: ring 113 og følg råd frå AMK. Bruk nødblink, refleksvest og vurder eigen tryggleik.
• Få hjelp frå andre dersom dei er til stades. Ein kan ringje, ein kan hente hjartestartar, ein kan dirigere ambulanse, og ein kan hjelpe til med HLR.

7. Opplysningar til 113

• Nøyaktig stad: adresse, vegnamn, tunnel, rasteplass, haldeplass, hotell eller anna landemerke.
• At du er taxisjåfør og har ein passasjer med mogleg hjartestans.
• Om personen reagerer eller ikkje reagerer.
• Om personen pustar normalt, pustar unormalt eller ikkje pustar.
• Om HLR er starta, og om de er fleire som kan hjelpe.
• Om hjartestartar er tilgjengeleg, henta eller i bruk.
• Kva bil det gjeld, registreringsnummer/bilnummer og kvar ambulansen lettast kjem til.
• Om det er andre passasjerar, barn, rullestolbrukar eller særlege forhold i bilen.

8. Barn i bilen

Dersom barn eller spedbarn vert bevisstlause og ikkje pustar normalt, skal 113 ringjast straks. Følg instruksane frå AMK. HLR på barn skal tilpassast storleiken på barnet, og 113 vil rettleie deg i kva du skal gjere.

• Rop om hjelp dersom fleire er til stades.
• Opne luftvegar og vurder pust etter rettleiing frå 113.
• Start HLR dersom barnet ikkje pustar normalt, etter instruks frå AMK.
• Bruk hjartestartar dersom han er tilgjengeleg og AMK eller apparatet instruerer om dette.

9. Kva sjåføren ikkje skal gjere

• Ikkje køyre vidare for å sjå om personen kjem seg.
• Ikkje bruke tid på å leite etter årsak før 113 er varsla og pust er vurdert.
• Ikkje gje mat, drikke eller tablettar til ein bevisstlaus person.
• Ikkje stoppe HLR fordi du er usikker på om du gjer alt perfekt. Følg 113 og hald fram.
• Ikkje ta på personen når hjartestartaren analyserer eller gir beskjed om at alle skal halde avstand.
• Ikkje dele helseopplysningar med uvedkomande etter hendinga.

10. Intern varsling og vidare drift

Akutt helsehjelp går først. Når 113 er kontakta og tiltak er starta, skal sentralen/dagleg leiar varslast så snart det er praktisk forsvarleg.

• Opplys kva bil det gjeld, kvar bilen står, og at 113/ambulanse er varsla.
• Avklar om ny bil må sendast til andre passasjerar eller oppdrag.
• Dersom turen gjeld pasientreise eller annan avtalt transport, skal vidare oppfølging avklarast via sentralen etter at akuttfasen er handtert.
• Del berre nødvendige opplysningar internt. Helseopplysningar skal handsamast konfidensielt.

11. Etter hendinga

Etter ei alvorleg hending skal det skrivast kort hendingrapport/avvik. Rapporten skal vere sakleg og berre innehalde nødvendige opplysningar.

12. Kort sjekkliste for sjåføren

13. Kjelder

• Helsenorge: Hjartestans – https://www.helsenorge.no/sykdom/hjerte-og-kar/hjertestans/
• Helsenorge: Hjarte- og lungeredning – https://www.helsenorge.no/forstehjelp/hjerte-og-lungeredning/
• Helsenorge: Bruk av hjartestartar – https://www.helsenorge.no/forstehjelp/bruk-av-hjertestarter/
• Helsenorge: Ring 113 – https://www.helsenorge.no/forstehjelp/ring-113/
• Norsk Resuscitasjonsråd: Retningslinjer og fagstoff om HLR – https://nrr.org/

Merk: Dette arket er eit internt opplærings- og støtteark for sjåførar. Det erstattar ikkje praktisk førstehjelpskurs, instruks frå 113 eller verksemda sine HMS-rutinar.